Vinh nhận ra một điều khá đau đớn nhưng lại là thực tế khi trò chuyện với cả doanh nghiệp lẫn các bạn trẻ dưới 25 tuổi trong thời gian gần đây:
Chúng ta đang sống trong một pha thị trường lao động hoàn toàn khác. Nhưng rất nhiều người vẫn đang chơi theo luật cũ.
Không còn là thời:
“Cứ học xong là có việc”
“Junior thì được phép chậm”
“Có tiềm năng là doanh nghiệp sẽ nuôi”
2026 không vận hành như vậy nữa.
Thị trường lao động đã đổi pha, nhưng nhận thức thì chưa…
Chúng ta đã đi từ labor shortage (thiếu người) sang talent surplus (dư người).
– CV rất nhiều
– Bằng cấp rất đủ
– Nhưng người làm được việc ngay thì lại hiếm
Doanh nghiệp bây giờ không còn tuyển “tiềm năng mơ hồ”.
Họ tuyển người:
– Vào là chạy được
– Hiểu việc mình làm gắn với kết quả kinh doanh gì
– Biết phối hợp, tự xoay, không chờ chỉ tay từng bước
Và đặc biệt: biết tận dụng công cụ, nhất là AI
Nghe có vẻ khắt khe.
Nhưng đặt mình vào vị trí doanh nghiệp, Vinh hiểu vì sao.
Đại học không sai, nhưng đang chậm
Vinh không bài xích đại học, nhưng Vinh phải thừa nhận một sự thật: đại học đang đi chậm hơn thị trường 3-5 năm.
– Chương trình nặng lý thuyết
– Nội dung cập nhật chậm
– Ít bối cảnh business thật
Cách đánh giá cũng có vấn đề: Điểm cao ≠ làm việc tốt
Bài thi không đo được:
– Khả năng giải quyết vấn đề thực
– Cách bạn học nhanh khi không ai hướng dẫn
– Cách bạn chịu trách nhiệm khi mọi thứ mơ hồ
Trong khi đó, doanh nghiệp không còn tin điểm số là thước đo chính nữa.
AI không cướp việc mà AI kéo giãn kỳ vọng
AI xuất hiện như một đòn khuếch đại.
– Người yếu → AI giúp làm được việc cơ bản
– Người khá → AI giúp làm nhanh hơn
– Người giỏi → AI giúp làm tốt hơn rất nhiều
Và từ đó, kỳ vọng của doanh nghiệp thay đổi rất nhanh.
Qua nói chuyện với nhà tuyển dụng, mình hiểu một thông điệp:
“Junior, nhưng phải leverage được AI như mid-level.”
Vấn đề là:
– Trường chưa dạy
– Không ai hướng dẫn bài bản
– Nhưng thị trường coi đó là điều hiển nhiên
Khoảng cách kỳ vọng bị kéo giãn mạnh nhất ở nhóm dưới 25 tuổi.
Không phải vì các bạn kém, mà vì luật chơi đổi quá nhanh.
XU HƯỚNG CÔNG VIỆC 2026: KHÔNG CÒN CHỖ CHO NGƯỜI “ĐỨNG GIỮA”
Vinh thấy rất rõ, đến 2026 thị trường sẽ chia thành 3 nhóm:
Nhóm 1: Bị đào thải
– Chỉ làm theo hướng dẫn
– Không biết (hoặc không muốn) dùng AI
– Không hiểu bối cảnh công việc mình đang làm
– Chờ người khác dạy, giao, nhắc
Nhóm 2: Sống sót
– Làm được việc
– Dùng AI ở mức cơ bản
– Nhưng dễ bị thay thế nếu có người nhanh hơn, rẻ hơn
Nhóm 3: Được săn đón
– Hiểu vấn đề trước khi nghĩ đến công cụ
– Dùng AI để khuếch đại năng lực, không phải để trốn tránh suy nghĩ
– Biết đặt câu hỏi tốt
– Học nhanh – thử nhanh – sửa nhanh
– Không cần “rất giỏi”, nhưng rất chủ động
Những chia sẻ thật có thể hơi đau đớn:
Nếu bạn còn trẻ và đang thấy hoang mang, không phải vì bạn thất bại mà vì ít ai nói thẳng cho bạn biết sự thật này.
2026 không cần:
Người chăm chỉ nhất
Người điểm cao nhất
Người học thuộc nhiều nhất
Mà cần:
Người biết học, biết dùng công cụ và biết tạo ra giá trị thật.
Nếu bạn bắt đầu từ hôm nay:
– Học cách dùng AI như cánh tay thứ hai
– Tự đặt mình vào bài toán thực tế
– Làm trước khi được yêu cầu
Bạn sẽ không bị bỏ lại.
Còn nếu bạn vẫn chờ:
“Ra trường rồi tính”
“Có người dạy thì mới làm”
“Em còn trẻ mà”
Thì 2026 sẽ rất khó thở.
Vinh viết những dòng này không phải để làm các em hoang mang mà để nói thật cho các em sớm. Nếu bạn đọc đến đây và thấy hơi
“nhột”, có thể đó là một dấu hiệu tốt.
Cheers!
