Gần đây, Bộ Tài chính cho biết đã tiếp nhận hồ sơ đề xuất tham gia thí điểm xây dựng sàn giao dịch tài sản mã hóa từ một số doanh nghiệp trong nước. Nếu quá trình hoàn thiện khung pháp lý diễn ra thuận lợi, đây có thể là một trong những bước đi đầu tiên để hình thành một thị trường tài sản số được quản lý chính thức tại Việt Nam.
Khi nhắc đến blockchain hay crypto, phần lớn mọi người thường nghĩ đến giá Bitcoin, đầu tư hoặc đầu cơ tài sản số. Tuy nhiên, dưới góc độ nghề nghiệp, điều đáng quan tâm hơn có lẽ là một vấn đề khác: blockchain đang tạo ra một loại dữ liệu hoàn toàn mới và kéo theo nhu cầu về những vị trí phân tích dữ liệu mà trước đây gần như chưa tồn tại.
Điều đặc biệt của blockchain không nằm ở công nghệ mà nằm ở dữ liệu. Trong ngân hàng, fintech hay thương mại điện tử, phần lớn dữ liệu giao dịch được lưu trữ trong các hệ thống nội bộ và chỉ những người có quyền truy cập mới có thể sử dụng.
Trong khi đó, blockchain lại hoạt động theo nguyên tắc gần như ngược lại. Toàn bộ lịch sử giao dịch, luồng di chuyển tài sản, hoạt động của ví hay tương tác với smart contract đều được công khai trên mạng lưới.
Nói cách khác, đây có thể được xem là một trong những nguồn dữ liệu tài chính mở lớn nhất từng xuất hiện. Chính đặc điểm này đã tạo ra nhiều nhóm công việc mới cho những người làm Data.
1. Blockchain Intelligence Analyst
Đây là nhóm vị trí đang phát triển rất mạnh tại các công ty như Chainalysis, TRM Labs hay Coinbase. Công việc chính là phân tích dòng tiền trên blockchain để xác định các hành vi gian lận, lừa đảo, rửa tiền hoặc truy vết tài sản số sau các vụ tấn công mạng.
Nếu nhìn từ góc độ Data Analytics, đây là sự kết hợp giữa phân tích dữ liệu, điều tra và tư duy suy luận. Thay vì xây dựng dashboard hay báo cáo kinh doanh, người làm công việc này dành nhiều thời gian để trả lời các câu hỏi như: dòng tiền này đến từ đâu, đã đi qua những ví nào, các ví này có liên quan với nhau hay không và đích đến cuối cùng là gì.
Các JD thường yêu cầu SQL, Python, khả năng xử lý dữ liệu mạng lưới (network analysis), graph analysis và hiểu biết cơ bản về blockchain. Đây là vị trí đặc biệt phù hợp với những người thích đào sâu nguyên nhân và khám phá mối liên hệ ẩn trong dữ liệu.
Về dài hạn, mình cho rằng đây là một trong những nhóm nghề có triển vọng nhất. Khi thị trường tài sản số được quản lý chặt chẽ hơn, nhu cầu giám sát giao dịch và phòng chống tội phạm tài chính sẽ ngày càng tăng. Thực chất, đây là phiên bản mới của Financial Crime Analytics trong ngành tài chính.
2. Crypto Compliance Analyst
Nếu Blockchain Intelligence tập trung vào điều tra, thì Compliance Analyst lại tập trung vào phòng ngừa rủi ro.
Đây là nhóm vị trí xuất hiện rất phổ biến tại các sàn giao dịch tài sản số như Binance, Coinbase, Kraken hay OKX. Công việc chủ yếu xoay quanh việc theo dõi giao dịch bất thường, đánh giá rủi ro của ví điện tử, phát hiện các dấu hiệu vi phạm quy định và hỗ trợ hoạt động AML/KYC.
Điều thú vị là vị trí này nằm ở giao điểm giữa Data Analytics, Risk Management và Compliance. Người làm công việc này không chỉ cần hiểu dữ liệu mà còn phải hiểu các quy định pháp lý và cơ chế vận hành của thị trường tài chính.
Nếu Việt Nam chính thức cấp phép cho các sàn giao dịch tài sản số, đây nhiều khả năng sẽ là một trong những nhóm tuyển dụng tăng trưởng nhanh nhất trong vài năm tới. Lý do rất đơn giản: bất kỳ sàn giao dịch được quản lý nào cũng phải xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro và tuân thủ pháp lý.
3. Web3 Product Analyst
Đây là vị trí gần nhất với Product Analyst truyền thống.
Công việc bao gồm phân tích hành vi người dùng, đo lường tỷ lệ chuyển đổi, đánh giá mức độ giữ chân người dùng và tìm hiểu cách người dùng tương tác với các sản phẩm Web3.
Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở cách nhận diện người dùng. Trong các sản phẩm truyền thống, người dùng thường được nhận diện bằng email hoặc tài khoản. Trong Web3, đơn vị nhận diện lại là ví blockchain.
Điều này tạo ra nhiều bài toán hoàn toàn mới. Ví dụ, một người có thể sở hữu nhiều ví khác nhau. Một số ví có thể thuộc bot. Một số ví chỉ được tạo ra để săn airdrop. Việc phân biệt hành vi thật và hành vi nhân tạo trở thành một phần quan trọng của công việc phân tích.
Đối với những người đang làm Data Analyst hoặc Product Analyst, đây có thể là con đường chuyển đổi sang Web3 tương đối tự nhiên vì phần lớn kỹ năng nền tảng vẫn được giữ nguyên.
4. On-chain Data Analyst hoặc Research Analyst
Đây là nhóm vị trí phù hợp với những người thích nghiên cứu hơn là vận hành.
Các tổ chức tuyển dụng thường là quỹ đầu tư, công ty nghiên cứu thị trường hoặc các blockchain startup. Công việc tập trung vào việc phân tích dữ liệu on-chain để hiểu dòng vốn, hành vi của nhà đầu tư, sự phát triển của các hệ sinh thái blockchain và hiệu quả của các mô hình token.
Một hiểu lầm khá phổ biến là nhiều người nghĩ công việc này chủ yếu dự đoán giá coin. Thực tế không phải vậy.
Những người làm tốt thường dành nhiều thời gian để trả lời các câu hỏi mang tính nền tảng hơn. Tiền đang chảy về đâu? Người dùng thực sự có đang sử dụng sản phẩm hay không? Hệ sinh thái nào đang tăng trưởng dựa trên nhu cầu thực và hệ sinh thái nào đang tăng trưởng nhờ hoạt động đầu cơ?
Đây là vị trí đòi hỏi sự kết hợp giữa Data Analytics, Finance và Economics. Vì vậy, nó phù hợp với những người muốn phát triển theo hướng nghiên cứu hoặc chiến lược.
5. Data Scientist và Risk Analyst tại các sàn giao dịch
Đây là nhóm vị trí có yêu cầu kỹ thuật cao nhất.
Các sàn giao dịch lớn thường tuyển dụng Data Scientist và Risk Analyst để xây dựng các mô hình phát hiện gian lận, đánh giá rủi ro, nhận diện bot, dự báo hành vi người dùng và tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.
Khác với nhiều hệ thống truyền thống, dữ liệu giao dịch tài sản số thường có khối lượng rất lớn và thay đổi liên tục theo thời gian thực. Điều này khiến các bài toán Machine Learning, Big Data và Real-time Analytics trở nên quan trọng hơn rất nhiều.
Đối với những người muốn theo đuổi Data Science trong lĩnh vực tài chính, đây là một hướng đi đáng cân nhắc.
Góc nhìn nghề nghiệp dài hạn
Khi nói về cơ hội nghề nghiệp trong blockchain, câu hỏi Vinh thường gặp nhất là liệu đây có phải là một ngách quá hẹp hay không.
Theo Vinh, đây không phải là cách nhìn phù hợp.
Nếu phân tích sâu hơn, chúng ta sẽ thấy rằng phần lớn các công việc kể trên thực chất không xoay quanh blockchain. Blockchain chỉ là môi trường dữ liệu.
Thứ doanh nghiệp thực sự tuyển dụng là năng lực phân tích gian lận, quản trị rủi ro, phân tích sản phẩm, phân tích tài chính hoặc nghiên cứu thị trường. Những năng lực này hoàn toàn có thể được chuyển đổi sang ngân hàng, fintech, thanh toán, bảo hiểm hoặc an ninh mạng.
Điều đó có nghĩa là người học không nên xem đây là việc học một ngành mới hoàn toàn. Họ đang học cách giải quyết những bài toán kinh doanh quen thuộc trên một loại dữ liệu mới.
Đó cũng là lý do Vinh cho rằng cơ hội lớn nhất mà blockchain mang lại cho cộng đồng Data Analyst không phải là sự xuất hiện của Blockchain Developer, mà là sự hình thành của một thế hệ nghề nghiệp mới xoay quanh dữ liệu, rủi ro và phân tích hành vi.
Nếu thị trường tài sản số tại Việt Nam thực sự được mở cửa trong những năm tới, rất có thể chúng ta sẽ chứng kiến nhu cầu tuyển dụng tăng lên ở các vị trí như Blockchain Intelligence Analyst, Compliance Analyst, Risk Analyst, Product Analyst và Data Scientist. Đây đều là những vị trí mà người học Data hiện nay hoàn toàn có thể chuẩn bị từ sớm nếu hiểu rõ bản chất công việc và năng lực mà thị trường đang thực sự cần.
Theo bạn, trong 5 năm tới, đâu sẽ là nhóm nghề hưởng lợi nhiều nhất từ sự phát triển của thị trường tài sản số tại Việt Nam: Developer hay Data Analyst?
—————————-
Nếu bạn quan tâm đến khóa coaching giúp bạn trở thành Data Analyst trong vòng 6-8 tháng thì tham khảo ngay lộ trình này: http://link.unigap.io/lo-trinh-hoc-data-analyst Hoàn tiền nếu không có offer.
Nếu bạn muốn học Phân tích dữ liệu để phục vụ công việc thì tham khảo lộ trình Khóa Power BI Mastery: http://link.unigap.io/powerbi-mastery
Thành thạo Power BI sau 2 tháng, học ~ 2 giờ mỗi ngày, 18 buổi training, có 4 projects để luyện tập, áp dụng tư duy Design Thinking vào phân tích dữ liệu.
