Một cuộc nói chuyện khiến mình viết bài viết này…
Hôm trước mình ngồi call với một đứa em.
Em rất giỏi technical. Trong nhóm, mỗi khi có vấn đề khó, hệ thống lỗi phức tạp, hoặc việc không ai xử lý được thì mọi người đều gọi em và gần như lần nào em cũng giải quyết xong.
Nhưng suốt 2 năm qua, em không được đề bạt lên vị trí quản lý.
Trong khi một người khác, mặc dù chuyên môn không bằng lại được thăng chức vì “lead strategic transformation”
Em hỏi mình: “Anh ơi, có phải bây giờ đi làm không còn dựa vào năng lực nữa không?”
Em không chỉ đang làm việc. Em đang ở trong một hệ thống quyền lực.
Và em chưa nhận ra mình đang ở trong một cuộc chơi.
BẠN ĐƯỢC TRẢ LƯƠNG VÌ NĂNG LỰC NHƯNG ĐƯỢC THĂNG TIẾN VÌ CÁCH NGƯỜI KHÁC NHÌN NHẬN BẠN
Nhiều người nghĩ: cứ làm tốt, rồi sẽ được ghi nhận, nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Bạn được trả lương cơ bản vì năng lực nhưng được thăng tiến vì cách người khác nhìn thấy giá trị của bạn.
Không phải bạn làm bao nhiêu giờ, bạn sửa bao nhiêu lỗi, bạn đã cố gắng đến mức nào…
Mà là:
– Ai biết bạn đã làm gì?
– Họ hiểu tác động của bạn đến công ty ra sao?
– Trong các buổi họp quan trọng, tên bạn được nhắc đến như thế nào?
KHÔNG PHẢI AI LÀM NHIỀU HƠN CŨNG ĐƯỢC NHỚ ĐẾN
Em ấy từng xây một công cụ giúp cả nhóm tăng hiệu suất gấp đôi. Nhưng em không nói về điều đó còn người khác thì có.
Cho đến khi lãnh đạo ngồi lại đánh giá ai đang “tạo ra thay đổi lớn” thì họ nhớ lại đến người biết trình bày rõ ràng chứ không phải người âm thầm làm nhiều nhất.
Đừng quá cay cú, đây là cách hệ thống vận hành.
NHỮNG KIỂU NGƯỜI THƯỜNG THẤY NƠI CÔNG SỞ
Ở đâu cũng vậy, luôn có những “vai trò” quen thuộc:
– Người làm rất nhiều nhưng ít nói, chờ được ghi nhận
– Người giỏi xây dựng quan hệ, luôn xuất hiện đúng lúc
– Người đứng sau điều phối thông tin
– Người gánh việc cho cả nhóm, được khen là chăm chỉ
– Người biết kể lại thành quả của mình một cách thuyết phục
– Người làm việc có chiến lược, tập trung vào tạo ảnh hưởng
Mình hỏi em: “Em thấy mình giống ai?”
Em cười: “Chắc là người làm âm thầm, chờ được ghi nhận.”
Mình gật đầu nhưng vấn không phải vì em kém mà vì em tin rằng làm tốt thì tự khắc sẽ được công nhận.
Nhưng thực tế là: Cách người ta nhìn nhận bạn quan trọng không kém việc bạn làm.
“CHƠI QUAN HỆ CÓ PHẢI LÀ GIẢ TẠO KHÔNG?”
Em hỏi mình câu này.
Mình trả lời: Không.
Giả tạo là nói dối, còn hiểu cách môi trường vận hành để bảo vệ mình đó điều là cần thiết.
Nếu bạn không chủ động nói về kết quả mình tạo ra, người khác có thể sẽ kể thay bạn. Và khi đó, bạn chỉ là người phụ trong câu chuyện của họ.
Môi trường công sở không nhất thiết phải toxic, nó chỉ trở nên độc hại khi ta dùng thủ đoạn.
Còn nếu bạn chủ động chia sẻ kết quả công việc, xây dựng mối quan hệ tốt, hiểu ai là người ra quyết định thật sự, biết lúc nào nên lên tiếng… thì đó không phải xấu. Đó chính là hiểu luật chơi.
ĐIỀU THỰC SỰ GÂY MỆT MỎI KHÔNG PHẢI LÀ LÀM NHIỀU
Mình nói với em một điều mà nhiều người phải mất rất lâu mới nhận ra:
Mệt mỏi không đến từ làm nhiều. Mà đến từ làm nhiều nhưng không được ghi nhận xứng đáng.
Bạn thấy người khác đi nhanh hơn dù chuyên môn kém hơn.
Bạn bắt đầu thấy mọi thứ “không công bằng”.
Bạn làm việc trong trạng thái ức chế.
Rồi một ngày bạn không còn muốn cố nữa. Đó không phải vì bạn yếu.
Mà vì bạn từ chối chơi game trong khi game vẫn đang diễn ra.
Nếu bạn không tham gia, điều gì sẽ xảy ra?
Rất đơn giản:
– Bạn có thể mãi ở vị trí trung cấp
– Bạn tiếp tục là người xử lý việc khó
– Người khác được gọi là “người dẫn dắt”
– Bạn được khen là chăm chỉ, đáng tin cậy
Nghe có vẻ tích cực.
Nhưng trong môi trường cạnh tranh, “đáng tin cậy” không đồng nghĩa với “xứng đáng thăng chức”.
LÀM SAO ĐỂ ĐI LÊN MÀ VẪN GIỮ ĐƯỢC GIÁ TRỊ CỦA MÌNH?
Mình không khuyên em nịnh ai, không khuyên em tranh công, cũng không khuyên em nói quá.
Mình chỉ khuyên em thay đổi cách làm:
– Đừng nhìn “xây dựng quan hệ” như điều tiêu cực, hãy hiểu đó là cách tạo ảnh hưởng trong công việc
– Chủ động trao đổi với cấp trên, đừng chờ đến cuối kỳ đánh giá mới nói về việc mình đã làm
– Biết cách nói về kết quả công việc. Đừng chỉ nói: “Em làm việc này” mà hãy nói: “Việc này giúp team đạt được kết quả gì”
– Ghi lại những gì mình đã làm tốt vì không ghi lại rất dễ bị lãng quên
– Lên tiếng trong các cuộc họp vì im lặng quá lâu sẽ không ai biết bạn đang đóng góp gì
– Hiểu ai là người thực sự ra quyết định
– Xây dựng mối quan hệ vì làm việc một mình không phải là tốt, mà là bất lợi
– Chủ động nhìn trước vấn đề vì người giải quyết vấn đề trước khi nó xảy ra luôn được đánh giá cao
– Xuất hiện đúng nơi, đúng lúc, hãy có mặt ở những nơi quan trọng giúp bạn được nhìn nhận nhiều hơn
– Phân biệt giữa giúp đỡ và hy sinh quá mức. Giúp người khác là tốt, nhưng nếu bạn luôn làm thay họ, bạn sẽ chỉ là người hỗ trợ không phải người dẫn dắt
MỘT SỰ THẬT KHÔNG DỄ CHẤP NHẬN
Mình nói với em trước khi ra về:
Nếu em không thích chuyện xây dựng quan hệ nơi công sở, em có thể chọn không làm quản lý.
Nhưng nếu em muốn đi lên vị trí cao hơn, em bắt buộc phải hiểu cách môi trường vận hành.
Vì trên thực tế, công việc của em được nhìn nhận thông qua câu chuyện mà người khác kể về nó.
Hoặc em tự nói về giá trị của mình. Hoặc người khác sẽ nói thay em.
Lời kết mình dành cho em và cho chính mình trước đây
Vô hình là tự loại mình khỏi cuộc đua
Ảnh hưởng là “đồng tiền” trong sự nghiệp
Im lặng không phải lúc nào cũng là đức tính tốt
Và sự khác biệt giữa người “giỏi nghề” và người “được làm quản lý” thường không nằm ở chuyên môn mà nằm ở việc ai hiểu môi trường sớm hơn.
Nếu bạn thấy mình giống người em của mình, có lẽ đã đến lúc bạn không chỉ làm việc chăm chỉ. Mà bắt đầu làm việc có định hướng.
