Kinh nghiệm cũ của bạn có thể giá trị hơn bạn nghĩ khi làm Data Analyst
Mình nhận thấy có một mindset mà rất nhiều bạn đang muốn trở thành Data Analyst thường vô thức mắc phải, đó là xem việc này như một cuộc “reset từ đầu”.
Kiểu như:
“Em học ngành khác nên giờ phải bắt đầu lại hoàn toàn.”
“Em từng làm sale nên kinh nghiệm cũ chắc không liên quan.”
“Em làm marketing, vận hành, HR… thì chắc thua các bạn học đúng ngành.”
Và thật ra, hồi trước mình cũng từng nghĩ như vậy.
Mình từng nghĩ “chuyển ngành” nghĩa là bỏ hết mọi thứ cũ để trở thành một con người hoàn toàn mới. Nên rất nhiều bạn khi bắt đầu học Data Analyst thường chỉ tập trung vào chuyện học tool SQL, Power BI/Tableau, Python, làm dashboard… mà quên mất rằng thứ tạo ra giá trị lớn nhất của một Data Analyst nhiều khi không nằm ở tool. Nó nằm ở việc bạn hiểu business như thế nào.
Mà business understanding thì thường đến từ chính những trải nghiệm cũ của mình.
Sau khi gặp đủ nhiều bạn “chuyển ngành” thành công, mình càng thấy rõ một điều là: những người đi nhanh nhất thường không phải người “bỏ quá khứ để làm lại từ đầu” mà là người biết tận dụng kinh nghiệm cũ để tạo lợi thế mới.
Ví dụ mình từng gặp một bạn trước đây làm marketing khá lâu rồi mới học Data Analyst. Thời gian đầu bạn ấy cũng rất tự ti vì nghĩ technical không mạnh bằng các bạn học IT hoặc Data từ đầu.
Nhưng sau này lúc đi phỏng vấn, điều khiến interviewer đánh giá cao bạn ấy lại không phải dashboard mà là cách bạn ấy hiểu customer behavior, hiểu campaign, hiểu funnel, hiểu vì sao một metric lại quan trọng với business. Có những câu hỏi business case mà bạn ấy phản xạ rất nhanh vì trước đó đã từng làm thật rồi.
Trong khi nhiều bạn technical mạnh hơn nhưng lại thiếu business context.
Mình cũng từng thấy những bạn làm vận hành trước đây khi chuyển sang Data Analyst thường có khả năng nhìn process rất tốt. Hoặc các bạn từng làm sales thì hiểu customer psychology khá nhanh. Có những bạn làm finance thì cực kỳ nhạy với số và business performance.
Mỗi background thật ra đều có lợi thế riêng. Nhưng vấn đề là rất nhiều người không nhìn thấy giá trị của trải nghiệm cũ.
Mọi người cứ nghĩ:
“Muốn làm Data Analyst thì phải trở thành giống hệt một người học Data từ đầu.”
Trong khi thực tế doanh nghiệp rất ít khi cần một Data Analyst chỉ biết tool.
Họ cần người hiểu business, hiểu vấn đề vận hành, hiểu khách hàng, hiểu cách các phòng ban suy nghĩ, biết dùng dữ liệu để hỗ trợ decision making… mà những thứ đó nhiều khi lại đến từ kinh nghiệm cũ nhiều hơn là từ khoá học.
Mình nghĩ đây là lý do vì sao có những bạn học technical không phải xuất sắc nhất nhưng vẫn có job khá nhanh. Vì họ biết connect kinh nghiệm cũ với data.
Ví dụ nếu trước đây làm marketing, thay vì chỉ build sales dashboard chung chung, bạn có thể làm project về: customer segmentation, campaign performance, retention, funnel analysis… Lúc đó project sẽ có chiều sâu hơn rất nhiều vì bạn hiểu context thật.
Hoặc nếu từng làm vận hành, hoàn toàn có thể phân tích tồn kho, lead time, hiệu suất vận hành, tỷ lệ hoàn đơn, tối ưu quy trình…
Khi project gắn với trải nghiệm thật, cách đặt câu hỏi cũng khác hẳn.
Mình để ý một điều là những project tốt thường không đến từ việc dùng dataset “xịn”.
Mà đến từ việc người làm thực sự hiểu vấn đề mình đang phân tích.
Có những bạn dashboard rất đơn giản thôi nhưng lúc trình bày project nghe rất thuyết phục. Vì họ không chỉ nhìn dữ liệu như những con số.
Họ hiểu chuyện gì đang diễn ra ngoài business.
Trong khi đó, có nhiều project nhìn rất đẹp nhưng cảm giác khá “template”. Đọc xong biết ngay người làm chỉ đang cố luyện tool chứ chưa thật sự connect với business problem.
Một chuyện nữa mà mình nghĩ khá quan trọng là kinh nghiệm cũ còn giúp rất nhiều ở giai đoạn interview.
Rất nhiều bạn chuyển ngành hay tự ti vì nghĩ mình “không có kinh nghiệm Data”.
Nhưng thật ra interviewer không chỉ nhìn technical skill.
Họ còn nhìn communication, business thinking, problem solving, maturity, khả năng làm việc với team… Có những bạn từng đi làm vài năm dù technical chưa mạnh bằng sinh viên mới ra trường, nhưng lại có cách giao tiếp chín chắn hơn rất nhiều. Khi nói về business problem cũng thực tế hơn.
Và đó là lợi thế thật.
Mình nghĩ sai lầm lớn nhất của nhiều người khi chuyển ngành là cố “xóa sạch” phiên bản cũ của mình.
Trong khi đáng lẽ nên nghĩ:
“Làm sao để kết hợp background cũ với data?”
Ví dụ:
HR → HR Analytics
Marketing → Marketing Analytics
Finance → Financial Analyst
Sales → Commercial Analytics
Operations → Operations Analyst
Khi đi theo hướng này, bạn sẽ có lợi thế cạnh tranh tự nhiên hơn rất nhiều so với việc cố cạnh tranh trực diện với những người học technical từ đầu.
Và thật ra đây cũng là cách thị trường tuyển dụng vận hành.
Doanh nghiệp thường thích những Analyst hiểu domain của họ.
Một Analyst hiểu rất rõ e-commerce thường có giá trị khác với Analyst hiểu finance hay logistics.
Nên thay vì nghĩ:
“Em không có background data.”
Có lẽ nên nghĩ:
“Background cũ của em có thể tạo lợi thế gì khi làm data?”
Mình nghĩ mindset này rất quan trọng.
Vì nếu cứ xem chuyển ngành như chuyện “bắt đầu lại từ số 0”, bạn sẽ luôn có cảm giác mình đang thua người khác.
Nhưng nếu nhìn theo hướng:
“Mình đang cộng thêm data skill vào trải nghiệm sẵn có.”
… thì câu chuyện sẽ khác hoàn toàn.
Thật ra phần khó nhất của Data Analyst không phải học tool. Tool rồi ai cũng có thể học theo thời gian.
Thứ khó hơn nhiều là hiểu business, hiểu con người, hiểu cách doanh nghiệp vận hành, biết đâu là vấn đề đáng phân tích… những thứ đó thường không đến từ việc ngồi học course mà đến từ trải nghiệm thật.
Nên nếu hiện tại bạn đang muốn chuyển sang Data Analyst, mình nghĩ đừng quá vội phủ nhận những gì mình từng làm trước đây.
Có thể chính những trải nghiệm đó mới là thứ khiến bạn trở thành một Data Analyst khác biệt hơn những người còn lại.
Cheers! 🥂
